Michał Grabowski, Koliszczyzna i stepy, 2023, Wyd. wPrawo.pl, 98 s.

Straszno widzieć jak siekiera odrąbuje głowę starca, co się nie broni a modli tylko; jak kosa porze brzemienną niewiastę; okropnie patrzeć na całą rodzinę zaskoczoną nagłą, widzianą śmiercią, na rozpacz matki kiedy w jej oczach głowy niemowląt rozbijają o ściany albo noszą na pikach. Otóż ja na to wszystko patrzyłem. Rzeź była. (…)”

Rzeź wołyńska nie była pierwszym ludobójstwem, które Ukraińcy przeprowadzili na polskich sąsiadach. Okrucieństwo z lat 1939 -1947 zostało poprzedzone bestialskimi zbrodniami na Polakach w latach 1918 – 1919, a jeszcze wcześniej w XVIII wieku, czego punktem kulminacyjnym była rzeź humańska. Doszło do niej w 1768 roku podczas powstania Kozaków. Jej głównym powodem nie był ucisk polskiej szlachty, ale chęć łatwego i czystego zysku opartego na zwykłym rabunku. Mordowano bez opamiętania w niemal identyczny sposób jak w czasie Ludobójstwa Wołyńskiego. Zabijano wszystkich nie-Ukraińców, zwłaszcza Polaków i Żydów.
Taka była pierwsza tradycja, z którą się spotkałem na Ukrainie – napisał Michał Grabowski autor powieści „Koliszczyzna i stepy”. To powieść opowiadająca o ukraińskim ludobójstwie na Polakach w XVIII wieku. Jest wciągająca, a zarazem mrożąca krew w żyłach. Fabuła opiera się na dialogu z kozakiem.
Autor wprowadza czytelnika w atmosferę spotkania z byłym hajdamaką członkiem ukraińskich band mordujących Polaków tylko dlatego, że byli Polakami.
Na tle polskiego romantyzmu utwory Grabowskiego wyróżniają się podejściem socjologicznym. Pisarz śledzi odmienność kultur i religii, zastanawia się nad przyczynami wrogości polsko-ruskiej. Interesuje go też osobowość człowieka ukształtowana przez życie na stepach. Z tego powodu wprowadza do prozy teksty pieśni ludowych oraz rozbudowane opowiadania ludowych narratorów, będące świadectwem odmiennej kultury i mentalności.
Jest rok 2023. Inicjatorzy i realizatorzy ludobójstwa z XVIII wieku na Ukrainie są uznawani za bohaterów narodowych, a koliszczyzna – powstanie skierowane przeciwko Polakom – okrzyknięta aktem heroizmu.
Tę książkę powinien przeczytać każdy Polak, ta książka powinna być lekturą obowiązkową w polskich szkołach.

Michał Grabowski (pseudonim Edward Tarsza) h. Rawicz, ur. 25 września 1804 we wsi Zołotyjowie koło Równego w guberni łuckiej na Wołyniu, zm. 19 listopada 1863 w Warszawie – polski powieściopisarz, publicysta i krytyk literacki, konserwatywny myśliciel polityczny.
Popularność przyniósł mu cykl powieści historycznych nawiązujących do dramatycznych dziejów Ukrainy w wiekach XVII i XVIII, ogłaszanych pod pseudonimem Edward Tarsza. Debiutował powieścią Koliszczyzna i stepy (Wilno, 1838). Do najgłośniejszych jego dzieł należały: Stanica Hulajpolska, (Wilno, t. 1–5, 1840 – 1841), Tajkury (Wilno, t. 1–4, 1845 – 1846) i Zamieć w stepach. Opowiadanie obywatela z polskiej Ukrainy w pierwszych latach XIX wieku (Petersburg, 1862).
Michał Grabowski został skazany na niepamięć za swoją postawę polityczną. Nie popierał zbrojnych powstań przeciwko carskiej Rosji. Zamiast tego promował rozwój polskiej kultury i literatury oraz pracę organiczną.
Przetrwanie polskości na zależało jego zdaniem od utrzymania przewagi szlachty, czemu służyć miało wzmocnienie roli ekonomicznej i społecznej tej warstwy oraz przygotowanie jej do przejścia na nowe zasady gospodarowania po uwolnieniu włościan.
Stanowczo przeciwstawiał się ideom demokratycznym, wskazując na konieczność rozłożonej w czasie pracy organicznej służącej wychowaniu ludu w duchu polskiego patriotyzmu. Będąc krytycznym wobec popularnych wśród młodzieży haseł demokratycznych, które nazywał „żartami z brzytwą”, obawiał się powtórzenia pod ich wpływem rewolty społecznej na kształt Koliszczyzny.
Papież Pius IX powiedział Polakom, że droga do niepodległości nie wiedzie przez terror i chwytanie za broń. Stanowisko Grabowskiego należy wpisać w kontekst polskiej kultury politycznej w XIX wieku.

Autor: Małgorzata Chodkowska

Dodaj komentarz