Karol Kilijanek: „Realizm w czasach przełomu”. Jak książka filozoficzna może zaskoczyć?

Czy książka o filozofii realistycznej może być ciekawa dla kogoś, kto z filozofią nie miał do czynienia? A gdyby tak ktoś użył warsztatu filozofa, wyrobionego w dodatku na długich latach słuchania wybitnego przedstawiciela tej gałęzi nauki, i wykorzystać to do interpretacji najnowszych wydarzeń?

„Realizm w czasach przełomu” – Zbigniew Pańpuch

Tak właśnie postąpił profesor Zbigniew Pańpuch, jeden z filarów Lubelskiej Szkoły Filozoficznej i uczeń o. Krąpca, pisząc artykuły, z których skomponował książkę wydaną przez Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu. Nadając jej tytuł: „Realizm w czasach przełomu”, zdołał w nim zmieścić dwie ważne wskazówki, dotyczące treści dzieła. Pierwszą rzeczą, którą możemy wywnioskować z tytułu jest to, że książka traktuje o realizmie. Drugim elementem jest określenie naszych czasów, jako czasów przełomu. Te dwie części doskonale ze sobą współgrają, ale nie zapowiadają jeszcze niczego specjalnego.

Dajmy spokój tytułom i spójrzmy na treść książki, którą stanowią różne artykuły profesora Pańpucha – zarówno publikowane już wcześniej w innych miejscach, jak i dotąd nieznane. „Początek roku 2020 – pisze we wstępie profesor – nie zapowiadał końca pewnej epoki.” A jednak, jak wszyscy wiemy, oznaczał on wejście w już wyraźnie uwidoczniony czas przełomu. Okazał się cezurą, choć nie jesteśmy jeszcze pewni, od czego oddziela ona nasze dotychczasowe życie. Dopiero się o tym przekonamy. Niezależnie od tego, ile już wiemy, a ile jeszcze przed nami, aby być w stanie prawidłowo ocenić te wszystkie wydarzenia i odpowiednio na nie zareagować, musimy umieć realistycznie, prawdziwie je zrozumieć. Musimy znać kontekst, punkty odniesienia, oraz to skąd właśnie takie, a nie inne rozwiązania powinniśmy uznać za obowiązujące. Temu właśnie poznaniu służy przeprowadzenie czytelnika przez kluczowe elementy budujące kulturę europejską. Od paidei przez cnoty do zdrowia. Lubelski filozof pomaga nam poznać prawdy, które w ostatnich czasach są ukrywane, przekręcane bądź ośmieszane, a bez których nie będziemy rozumieli co, kiedy, jak i dlaczego wydarzyło się z kulturą, która nas ukształtowała. Bez tej podstawowej wykładni kulturowych punktów węzłowych nie tylko nie zrozumiemy odpowiednio czasów przełomu, nie tylko nie odkryjemy, co znaczy czy znaczyła kultura europejska, ale – i to może przede wszystkim – nie będziemy wiedzieli, czy należy bronić ostatnich bastionów ludzkiego urobku przeszłych wieków czy raczej przejść nad ich upadkiem do porządku dziennego.

„Bez poznania prawdy o tym, co dobre, piękne i sprawiedliwe nie jest możliwe w ogóle dobre działanie i sprawowanie władzy w państwie.”1 To zdanie wygląda na łatwe, ale proszę się zastanowić, czy znacie państwo wielu ludzi, którzy potrafią zdefiniować te proste, wydawałoby się, słowa? Prawdopodobnie większość ludzi nie będzie w stanie powiedzieć, co się za nimi kryje. Profesor Pańpuch przychodzi tu z pomocą, i to jaką! Po lekturze jego książki nikt nie będzie używał tych, jednych z najważniejszych, pojęć w sposób nieświadomy. Nie należy jednak sądzić, że jest to jakiś wyjątek z encyklopedii! Zrozumienie najważniejszych kwestii ułatwia laikom osadzenie kluczowych pojęć w kontekście politycznym, społecznym i historycznym, dzięki czemu ich przyswojenie przebiega naturalnie. Jest to kolejna zaleta tej książki. Wygląda na to, że autor wyżej postawił zrozumiałość przekazu dla szerszego grona odbiorców, niż popisywanie się ściśle filozoficzną retoryką.

Profesor Pańpuch patrzy na problemy współczesne przez pryzmat filozofii realistycznej. Jest to jeden z najważniejszych wyróżników omawianej książki i jedna z jej największych zalet. I tak, kwestie cyfryzacji i wirtualizacji rzeczywistości konfrontuje z realnym poznaniem rzeczywistości, imigrację przedstawia jako współczesny problem, na który mamy starożytne rozwiązania, a zdrowie rozważa w świetle nauki św. Tomasza. Średniowieczne, scholastyczne i nieaktualne? Proszę to sprawdzić, zanim wydacie państwo taki osąd! W temacie zdrowia czytelnik natrafi na dwa szczególnie ciekawe artykuły: jeden o poglądach Johna Tildena na ludzkie zdrowie, a drugi o tzw. pandemii. Nie zawiodą się także zainteresowani ekonomią. Cóż można zrobić, poza obniżeniem, podwyższeniem lub racjonalizacją podatków? Czy są inne wyjścia? Profesor Pańpuch poszedł w krytyce i rozwiązaniu problemu podatków w kierunku, którego nie obiera nikt w szeroko pojętej sferze publicznej. Warto rozważyć zaproponowaną wizję.

Dlaczego realizm jest tak ważny? Podobno Werner Heisenberg mawiał: teorie i hipotezy często zmieniają się, a żaba pozostaje zawsze żabą.2 Zanim ktoś nam wmówi, że istnieje coś, czego nie ma lub że świat jest inny niż jest, spróbujmy uzbroić się w możliwości poznawcze, które pozwolą nam chociaż podjąć walkę – a kto wie? – może nawet wyjść z niej zwycięsko? Książki, jak „Realizm w czasach przełomu” są właśnie tą bronią, której nam potrzeba.

1 Pańpuch, Z., Realizm w czasach przełomu, s. 29.
2 Pozyskane 05.08.2023 http://www.ptta.pl/index.php?id=fragm_duc_wpr

Autor: Karol Kilijanek

Dodaj komentarz